ALTIN ŞEHİR DİNAR’A SOSYAL HAYAT (DİNAR DEĞİRMENLERİ)

  • 03 Şubat 2016
  • 623 kez görüntülendi.
ALTIN ŞEHİR DİNAR’A SOSYAL HAYAT  (DİNAR DEĞİRMENLERİ)

 ALTIN ŞEHİR DİNAR’A SOSYAL HAYAT

(DİNAR DEĞİRMENLERİ)

Su hayat, ateş medeniyet demektir. İnsan, Allah’ın verdi aklı kullanarak hayatı kolaylaştırmaya ve yaşanabilir hale getirmeye çalışmıştır. Değirmenler de çok eskiden beri insan aklı ile geliştirilen ve insanın sosyal hayatında önemli işlevler gören medeniyet ürünüdür.

İnsanoğlunun beslenmesi ile direk ilgili olan değirmen Anadolu’da eskiden beri kullanılmış ve sosyal hayatın vazgeçilmezi olmuştur. Anadolu kültüründe düğünlerin, düğünlerde de değirmende un öğütmenin törensel bir özelliği de vardır.  Anadolu köylerinin çoğunda düğüne başlamadan önce oğlan ve kız tarafı her türlü düğün hazırlığını önceden yaparlardı. Eski düğün geleneğinde, düğün kurulmazdan önce, düğünde yenecek ekmeğin ununu hazırlamak da kız ve oğlan tarafının yapması gereken ilk işlerdendi. Çok eski yıllarda değirmene gitmek de törensel bir şekilde yapılırdı. Gençler birkaç deve ya da at ile birlikte davul zurna eşliğinde, tabanca atılarak değirmene giderlerdi.

Değirmenler eskiden sosyal ilişkilerin de merkezi durumundaydı. İnsanların birbirleriyle iletişim kurması, haberleşmesi, arkadaşların, dostların buluşması, gençlerin toplanıp eğlenmesi, tanışma ve karşılaşmalara ve evlenmelere vesile olması değirmenlerin başlıca toplumsal işlevlerindendi. Bugün, bu işlevler tarihe karışmıştır, bugünkü insanlar için bir mana ifade etmez. Ancak, değirmenler bizden çok önce yaşamış insanların kültürel hayatında, geleneklerinde benzersiz bir yer tutmuş, dilde, kültürde, sanatsal yaratıcılıkta esin kaynağı olmuşlardır. Anadolu Türk kültüründe değirmen olgusunun çeşitli özelliklerinden esinlenerek yaratılan türkü, mâni, bilmece, tekerleme, atasözü ve deyimler, efsane, hikâye ve fıkralar; danslar ve seyirlik oyunlar değirmenlerin sosyal hayatımızdaki önemini göstermesi bakımından önemlidir.

Çok eski bir yerleşim yeri olan Dinar’ın su bakımından zengin olması, sosyal hayatında değirmenlerin de çok etkili olmasını sağlamıştır. Dinar tarihte değirmen zengini bir yerdir. Osmanlı’dan Cumhuriyete devredilen pek çok değirmen 1965’lı yıllara kadar varlığını ve sosyal hayattaki önemini korumuştur.

Osmanlılar döneminde 1891 yılında Geyikler Nahiyesi’nin idare merkezi olan Dinar Köyü’nde (Kasabası) 50 su değirmeni çalışmaktadır. Bu rakam 20. Yüzyılın başında, yani 1906 yılında 44’e düşmüştür.[1] Bu sayının Kurtuluş Savaşı yıllarında 30 değirmene düştüğü, bu değirmenlere hükümetin el koyduğu, buralarda öğütülen buğdayların un olarak cepheye gönderildiği bilinmektedir.[2] Sekiz değirmen 1965 yıllarına kadar Dinar’ın sosyal hayatında varlığını ve etkinliğini devam ettirmiş, bu tarihten sonra ne yazık ki değirmenler de unutulan mesleklerden olmuştur.

Eski Dinar değirmenleri genelde şehirden Suçıkan’a çıkarken, şehirlerarası yolun her iki yakasında yer almaktaydı. Bunlardan yolun sağında olanlar Emeksizler’in Baş değirmeni,  Mustafa-Kadir Karahanlara ait olan Karhan değirmeni; yolun sol tarafında kalanlar Fabrika altı değirmeni (Dedeoğlu Un Fabrikasının altı), Sabrinin Değirmeni, Değirmenci Hilmi’nin Değirmeni, Değirmenci Muslu’nun değirmeni, Cici Yaşar’ın dedesi Ali Karahan’ın değirmeni bu cadde üzerinde bulunan değirmenlerdi.

Değirmenlerin bulunduğu bir başka sokak Kerteler Sokağı’ydı (Tansa Sokağı). Burada da Veziroğlu değirmeni, Osman Koç’un (Kürt Osman’ın) değirmeni, Emekli Hüsnü Efendi’nin değirmeni bulunurdu.

Yine bir kısım değirmen de Camlı Köşk Parkı’nın karşısında “Değirmen Önü” olarak adlandırılan yerde hizmet verirdi. Burada en ünlü değirmen Kitişlere ait olan Eski Değirmen’di. Bu değirmen Dinar’ın ilk elektrik santralı olan dinamonun yerine kurulmuştur. Bu değirmenin üzerinde Kara Muharremin evinin olduğu yerde de Kırımoğlu’nun çalıştırdığı bir değirmen bulunurdu

1965 yıllara kadar Dinar’ın sosyal ve ekonomik hayatında etkin olan ve Dedeoğlu değirmeni, Vehbi Kitişlerin Değirmeni, Âşıkların Sabri’nin Değirmeni,   Gımıloğlu Hüseyin’in Değirmeni, Emeksizoğlu Değirmeni, Taşbaşoğlu Değirmeni, Hacı Neciplerin Molla Hasan’ın Değirmeni, Hacı Yusufların Değirmeni, Hacı Arapların Değirmeni, Hacı Battalların Değirmeni, Poçulu Süleyman’ın Değirmeni, Kürt Osman’ın Değirmeni, Sarıaltınların Değirmeni, Kozalı Mustafa Karahanların Değirmeni, Ilıca Değirmeni, Norgaslı Hacı Mahmut’un değirmeni çok geniş bir alana hizmet vermiş olan değirmenlerdir.

Bu değirmenlerde un, kepek, bulgur ve göce yapılırdı. Dinar, bu değirmenleri vasıtasıyla da bölgenin hem sosyal, hem ekonomik hayatının vazgeçilmezi olmuştur. Çünkü eskiden köy, kasaba ve ilçelerde harman kalktı mı kış hazırlıkları başlardı. Bu hazırlıkların başında da bir yıl boyu yetecek olan ekmeklik unun, bulgurun, göcenin öğütülmesi gelirdi. Harmandan hemen sonra başlayan bu telaş, Kasım sonuna kadar sürerdi.  Dinar ve çevresindeki köy, kasaba ve nahiyelerden at ve öküz arabalarıyla değirmenlere taşınanlar, günlerce değirmenlerde sıra beklerlerdi. Bu zaman içinde ya değirmenlerde ya da hanlarda yatıp kalkan köylüler arasında dostluklar gelişirdi. Asker anıları yenilenir, eşkıya hikâyeleri anlatılır ve halk yaratıcılığı dallanır budaklanırdı.

1950 den sora elektrikle çalışan değirmenler de yapıldı. Konyalıların değirmeni, Müzakka’nın değirmen, Kazanpınarlı Sadık’ın değirmeni de bunlardandır. Dinar’ın bir dönem altın bir çağ yaşamasında etkili olan değirmenler de değirmen kültürü de, bunların yerlerini bilenler de Dinar’ın sosyal hayatından ne yazık ki bir bir çekildi. Dinar da eski özelliğini ve güzelliğini kaybetti.

*** Bu yazı bir araştırma yazısıdır. Edinilen bilgiler,  eksik, yanlış olabilir. Düzeltilmesi ve doğrusunun kayıt altına alınması için yardımlarınızı beklerim.

Saygılarımla. 04.02.2016         .Raif ÖZTÜRK

 

 

 

[1] Vilayet Sallanamesi’nde Afyonkarahisar-Kadir Koparan (AKÜ) -1908 Yüksek Lisans Tezi, S.308,430)

[2] Mehmet Tekin-Dinar Yazıları, Colar Ofset, İskenderun-2009, s.23.24.25

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

Kişi Doğrulama Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.